Archief Woodbrookers (Barchem)

Biographical / Historical Note

Vereniging Woodbrookers in Holland, vanaf 1950 ook Barchembeweging genoemd en vanaf 1978 Vereniging Woodbrookers Barchem; opgericht in 1908 door cursusdeelnemers aan het Quakerscentrum Woodbrooke in Engeland; doel is door ontmoeting en studie bij te dragen aan persoonlijke religieuze bezinning gekoppeld aan maatschappelijke verantwoordelijkheid; uit de vereniging ontstonden de Arbeiders Gemeenschap der Woodbrookers (sinds 1919) en vanaf 1956 de Stichting Vormingscentrum Barchem, opgericht voor gesubsidieerd vormingswerk voor bedrijven, scholen en kerken; de vereniging bestond voornamelijk voor de organisatie van cursuswerk in het Woodbrookershuis te Barchem, daarnaast werden mededelingenbladen uitgegeven en bestonden er regionale Barchemkringen en andere gespreksgroepen.

De Vereniging van Woodbrookers in Holland, ook wel Vereeniging van Oud-Woodbrookers in Holland, werd opgericht in 1908 door een aantal theologiestudenten uit Leiden. Zij waren enthousiast geworden over cursussen die zij gevolgd hadden in het vormingscentrum Woodbrooke, dat in 1903 door Quakers gesticht was bij Birmingham, Engeland. De vereniging wilde vanuit een oecumenische gedachte mensen uit verschillende geloofsrichtingen met behoud van de verschillen bijeenbrengen voor studie van godsdienstige en maatschappelijke vraagstukken, destijds een vernieuwend idee. Er bestond geen officiële band met de Quakers, kerken of politieke partijen. Personen die niet een kwartaal of langere tijd in Woodbrooke waren geweest konden in het begin slechts buitengewoon lid worden. Vanaf 1910 organiseerde de vereniging cursussen, eerst in Lunteren in 1910 en in Bennekom in 1911 en vanaf 1912 in Barchem in de Achterhoek, waar een vormingscentrum werd gebouwd. Vanaf 1950 werd voor de vereniging tevens de naam Barchembeweging gebruikt en vanaf 1978 Vereniging Woodbrookers Barchem. Aanvankelijk werd uitgegaan van een persoonlijke religieuze bezinning gekoppeld aan een verantwoordelijkheidsbesef voor de samenleving, maar al snel ontstonden er werkverbanden met andere uitgangspunten en met elk een eigen bestuur en eigen leden en begunstigers. De Arbeiders Gemeenschap (AG) der Woodbrookers werd in 1919 opgericht voor emanciperend vormingswerk voor de arbeidersbeweging. De AG verzelfstandigde zich en het archief van de AG is samen met de archieven van Willem Banning en Adriaan van Biemen door Bouwe Hijma beschreven in een IISG-Werkuitgave (Amsterdam, 1998). Filosofisch ingestelde linksvrijzinnigen verenigden zich in 1923 in het Werkverband van Gedifferentieerden en een nieuwe kring van oud-Woodbrookers kreeg de naam Oud-Woodbrookers Werkverband voor Internationale Samenwerking. Een andere complicatie voor wat doelstellingen en structuur betreft ontstond toen in 1956 naast de vereniging de Stichting Vormingscentrum Barchem (SVB) werd opgericht voor gesubsidieerd vormingswerk voor en in samenwerking met voornamelijk bedrijven, scholen en kerken. De vereniging hielp met de voorbereiding van het cursuswerk dat door de stichting georganiseerd werd. De stichting was financieel verantwoording schuldig aan de vereniging en huurde de gebouwen van de vereniging. In het begin bestonden de besturen van de stichting en de vereniging uit dezelfde personen, verslagen van directieleden besloegen zowel werkzaamheden voor de stichting als voor de vereniging en briefhoofden vermeldden beide onder de kop Woodbrookerswerk Barchem. Waar de verantwoordelijkheden lagen was niet altijd duidelijk en van eind jaren zestig tot eind jaren zeventig werd er aan de herziening van de statuten en reglementen gewerkt. De Barchembeweging bestond voornamelijk slechts voor en door het cursuswerk. De ledenraad was medeverantwoordelijk voor de thematiek van het cursuswerk en kwam daarmee in de plaats van het jaarlijkse medewerkersweekend. De ledenraad functioneerde vanaf 1969, maar een reglement kwam er pas jaren later. De opzet van de cursussen was in handen van de Programmacommissie en per cursus was er een Commissie van Leiding (CvL), daarbij geholpen door de staf van de stichting. De Programmacommissie en het bestuur konden gebruik maken van de diensten van de directeur van de stichting. Het secretariaat van de stichting verzorgde voor de vereniging zaken zoals de ledenadministratie, de verzending van de stukken en de verwerking van de aanmeldingen voor de cursussen. Naast de organisatie van het cursuswerk werd door de vereniging het mededelingenblad uitgegeven en bestonden er regionale Barchemkringen, die bijeenkomsten organiseerden in de geest van de Barchembeweging. Eind jaren tachtig was de verhouding tot de stichting weer een belangrijk punt van beleid ten aanzien van de identiteit van de vereniging en het bezit van de gebouwen en terreinen. De stichting en twee volkshogescholen richtten in 1987 de Stichting Samenwerkende Vormingscentra Oost Nederland (Stichting Savon) op, daarna vanaf 1987 genaamd Stichting FUGA, Centrum voor Initiatieven in Arbeid en Organisatie. De vereniging verplaatste daarop in 1988 haar secretariaat naar het bureau van de AG te Zeewolde. Sinds 1990 is de vereniging in Amsterdam gehuisvest.

Acquisition

Het archief is in 1986 door het IISG ontvangen van de Vereeniging Woodbrookers in Holland; met aanvullingen in de jaren 1988-2014 van oud-bestuursleden en oud-medewerkers.

Arrangement

De periodieken vanaf 1912, de ‘jaarboekjes', de jaarverslagen uit de periode van 1910 tot 1936, en andere jaarverslagen zijn overgebracht naar de bibliotheek van het IISG, evenals enkele andere publicaties van de vereniging en van de werkverbanden. Het mededelingenblad Berichten werd in de periode van 1908 tot 1911 slechts aan oud-Woodbrookers verzonden. Daarna verschenen Mededeelingen (1912-1917), Omhoog (1914-1924), Barchembladen (1925-1935), Het Kouter (1935-1940), Mededelingen (1945-1982), Huiselijkheden (vanaf 1971) en Barchembladen (vanaf 1982). Geluidsbandjes van de jaarvergadering in mei 1988 en foto's vanaf 1910 zijn overgebracht naar de afdeling Beeld en Geluid van het IISG.

Content

Notulen van vergaderingen van bestuur, dagelijks bestuur, ledenvergaderingen, algemene vergaderingen en ledenraad 1913-1992; correspondentie van het bestuur 1908-1990; statuten en huishoudelijke reglementen 1911-1978; stukken betreffende het beleid en van beleidsadviescommissies 1953-1991; stukken betreffende de Stichting Vormingswerk Barchem 1963-1990; boekhouding en stukken betreffende bezittingen, schenkingen en verbouwingen, verhuur, beheer en verkoop van gebouwen 1926-1928, 1939-1991; stukken betreffende de geschiedenis van de vereniging en het archief 1948, 1958, 1968, 1983 en z.j.; lijsten van leden, vrienden en cursusdeelnemers en stukken betreffende de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van cursussen 1910-1941, 1947-1992; stukken betreffende gewestelijke kringen, overig vormingswerk en vormingswerk-documentatie 1910-1941, 1956-1985 en z.j.; stukken betreffende publicaties 1908-1911, 1953-1982; stukken betreffende contacten met verwante organisaties 1912-1913, 1917-1941, 1945-1988.

Processing Information

Inventaris gemaakt door Wim Leendertse in 2000; aanvulling jaartal onbekend (inv. nr. 182) en aanvulling 2020 (inv. nrs. 183-185) door Bouwe Hijma.