Archief AJC. Afdeling Amsterdam

Biographical / Historical Note

Arbeiders Jeugd Centrale, afdeling Amsterdam; opgericht in 1918; opgeheven in 1959 tegelijk met de landelijke AJC.

Custodial History

In 1939 ontving het IISG de eerste stukken van de Haagse AJC-bestuurder Henri Rietstap, later gevolgd door enkele aanvullingen.

Kort voor de officiële opheffing van de AJC is in 1958 een omvangrijke collectie archiefmateriaal aan het IISG overgedragen. Hiertoe behoorde onder meer het archief van de afdeling Amsterdam. Waarschijnlijk zijn toen ook al stukken overgedragen die nu in de landelijke AJC-collectie zijn opgenomen. In de jaren die volgden, zijn geregeld AJC-archivalia overgedragen, o.a. door Wim Thomassen, die in de tweede helft van de jaren dertig secretaris van de AJC was. Deze regelmatige overdracht raakte in een stroomversnelling nadat op 10 september 1980 de Stichting Onderzoek AJC was opgericht. Oud-leden werden geïnterviewd, er werd onderzoek gedaan met het oog op de diverse publicaties over de AJC en de oud-leden werd gevraagd om datgene wat ze aan AJC-stukken bewaard hadden, af te staan aan de Stichting Onderzoek AJC. Zo werd er vrij systematisch verzameld. Mede dankzij het enthousiasme van bestuursleden van deze Stichting en andere oud-AJC'ers werden heel veel documenten voor het nageslacht veilig gesteld. In de loop der jaren werden al deze documenten door de Stichting in bewaring gegeven aan het IISG

Voor zover bekend is het oorspronkelijke archief van de landelijke AJC (secretariaat en Hoofdbestuur) tijdens de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. Ook het landelijke archief van de AJC van na 1945 is niet als zodanig bewaard gebleven. Het materiaal dat in deze inventaris is beschreven, moet dan ook beschouwd worden als een collectie, een later samengestelde verzameling van archivalia van de landelijke AJC. In deze verzameling werden opgenomen archivalia uit afdelingen, groepen, stichtingen, andere geledingen en van leden en bestuursleden

Vooral van de afdeling Amsterdam zijn veel stukken bewaard gebleven, zowel van vóór 1940 als van na 1945. De stukken van vóór 1940 vormen echter niet het oorspronkelijke afdelingsarchief maar zijn door oud-(bestuurs)leden verzameld. De stukken van na 1945 zijn wel het eigenlijke afdelingsarchief. Dit archief bevat ook veel stukken van het landelijk bestuur, die bij de afdeling waren binnengekomen. Deze stukken zijn belangrijk omdat ze in het overgebleven landelijk archief veelal verloren zijn gegaan

Van de afdeling Den Haag zijn relatief veel stukken bewaard gebleven van vóór 1940. Deze zijn voor het overgrote deel afkomstig van Henri Rietstap, die in de jaren twintig en dertig bestuurder was van de afdeling Den Haag en van het gewest Zuid-Holland van de AJC. Bij de afdeling Den Haag zijn derhalve ook veel vóóroorlogse stukken te vinden, ingekomen van het gewest Zuid-Holland en van het landelijk bestuur

Enkele archieven en archivalia, die verworven werden met behulp van de Stichting Onderzoek AJC, zijn niet in deze inventaris opgenomen, maar zijn als zelfstandig archief behandeld. Dat geldt o.a. voor het archief van de Jongelieden Geheelonthoudersbond (JGOB). Stukken afkomstig van Henri Rietstap zonder relatie met de AJC zijn opgenomen in een afzonderlijk persoonsarchief van deze bestuurder

Bovendien zijn op het IISG verschillende andere archieven aanwezig waarin zich materiaal met betrekking tot de AJC bevindt. Daarbij kan gedacht worden aan persoonsarchieven, o.a. van Piet Tiggers, maar ook aan organisatiearchieven, o.a. de SDAP, het NVV en De Centrale Arbeiders- Verzekerings- en Depositobank

Tenslotte moet gewezen worden op de aanwezigheid van archieven van of over de AJC bij andere archiefinstellingen. In het overzicht van Mies Campfens en Gerrit Voerman, Archieven van de Rode Familie (Amsterdam, 1994, pp. 34-35) wordt een aantal vindplaatsen genoemd en sindsdien is onder meer aan het Gemeentearchief van Enschede een grote collectie AJC-materiaal overgedragen.

Arrangement

Het vooroorlogse gedeelte was al grotendeels geordend en beschreven voor 1980 en de indeling van de stukken is afwijkend van die van het naoorlogse gedeelte. Het vooroorlogse gedeelte bevat tevens een tweetal archivalia, die resp. tot het jaar 1950 en het jaar 1952 doorlopen. Het betreft delen met ingenaaide katernen, die uiteraard niet gesplitst kunnen worden

In het tamelijk volledig bewaard gebleven naoorlogse gedeelte, waarin veel duidelijker een structuur viel te onderkennen, zijn in de hoofdrubriek Algemeen behalve de vergaderstukken van het Dagelijks Bestuur en het Federatiebestuur ook de vergaderstukken van Rode Wachten, Trekvogels en Zwaluwen ondergebracht en niet in de hoofdrubriek Activiteiten omdat deze vergaderingen in de eerste plaats een bestuurlijk en coördinerend karakter hadden, meer dan een uitvoerend. Vanwege het feit dat het onderhavige archief een afdelingsarchief is zijn de ingekomen stukken van de landelijke organisatie ondergebracht in de hoofdrubriek Organisatie. De kwitanties, rekeningen en andere financiële bescheiden zijn vanwege de onvolledigheid van de jaarstukken zo veel mogelijk bewaard

Hoewel zeker geen chaos was de aangetroffen ordening niet altijd consistent. Niet alleen bevonden zich meer dan eens verschillende soorten stukken zonder aanwijsbare redenen bij elkaar, maar ook ontbrak vaak een consequent volgehouden ordening op onderwerp. Dat doet vermoeden dat de administratie zelf indertijd moeite had systematiek aan te brengen (en te houden!) in het archief van een organisatie met zoveel verschillende werksoorten en vertakkingen als de AJC. Om dit probleem het hoofd te bieden heeft men vanaf 1949 stukken betreffende verschillende activiteiten per jaar bijeen geplaatst. Het betreft contacten met de gemeentelijke overheid, met verwante sociaal-democratische organisaties, met andere jeugdorganisaties en met culturele instellingen, maar ook stukken betreffende een aantal activiteiten die betrekking hebben op werksoorten, kampen, vieringen en dergelijke.

Als gevolg van deze chronologische ordening staan de stukken betreffende deze onderwerpen vanaf 1949 niet meer bij elkaar in afzonderlijke rubrieken. Bij de inventarisatie is besloten om deze aangetroffen ordening te handhaven. Daarbij zijn de stukken vanaf 1949 zo uitgebreid mogelijk beschreven ten faveure van de raadpleger van het archief, die wel de stukken over een bepaald onderwerp steeds per jaar zal moeten inzien

De stukken die betrekking hebben op de groepen en vluchten zijn ten dele per streek (en op de naam van de afzonderlijke groepen en vluchten) geordend. Een kleiner gedeelte echter is in een chronologische serie opgenomen in de rubriek Groepen en vluchten gezamenlijk. Ook hier lijkt het jaar 1949 de administratieve cesuur te zijn, al is dat minder duidelijk dan bij de hierboven genoemde ordening op onderwerp en is er meer dan eens sprake van overlappingen

Het archief van de afdeling Amsterdam heeft na de ordening een omvang van 18,6 meter.

In de bibliotheek van het IISG zijn veel boeken, brochures en periodieken van de AJC aanwezig. Ook de jaarverslagen van de landelijke AJC en van veel afdelingen van de AJC zijn in de bibliotheek te vinden. Ter aanvulling op deze collectie is een aantal in het archief aangetroffen periodieken overgebracht naar de bibliotheek. Maar periodieken van sommige afdelingen alsmede periodieken die nauw verbonden zijn met zeer specifieke werksoorten zoals kaderwerk, Rode-Valken-, Rode- Wachten-, Trekvogel- en Zwaluwenwerk, alsmede de periodieken van de groepen en vluchten per streek zijn bij de desbetreffende stukken van afdelingen, streken of gewesten bewaard. Het betreft hier interne periodiekjes die vaak het karakter van een circulaire hebben. De totale omvang van AJC-publicaties in de bibliotheek van het IISG bedraagt ongeveer 13 meter.

In de collectie Beeld en Geluid van het IISG is een grote hoeveelheid materiaal van en betreffende de AJC opgenomen. Het gaat hierbij om foto's, glasnegatieven, dia's, video's en geluidsbanden, vlaggen, trommels, totempalen, wandkranten, insignes en objecten. Dit materiaal is te vinden via de on-line publiekscatalogus en middels lijsten op de website van het IISG. Van de collectie foto-albums is in deze publicatie een afzonderlijke lijst opgenomen. De omvang van deze collectie bedraagt ongeveer 9 m

Verder is het Audiovisueel Archief in Hilversum, tegenwoordig Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid geheten, de bewaarplaats voor de collectie films van de Stichting Onderzoek AJC. Een overzicht van het daar aanwezige materiaal is aanwezig in de collectie (zie archief AJC inv. nr. 1677) en op de studiezaal van het IISG.

Content

Onder meer notulen, ook van verschillende groepen (onvolledig), jaarverslagen, correspondentie; uitgaven van de AJC, onder meer betreffende de verschillende kampen en feesten; syllabi, beschrijvingsbrieven en congressen, circulaires HB, financiële stukken; stukken van de verkoopcentrale De Brug.

NB. in het landelijk archief van de AJC zijn ook nog veel stukken van de afdeling Amsterdam aanwezig.

Processing Information

Inventaris gemaakt door Jaap Haag en Henk Hondius in 1994, 2003